Tokaj: koninklijke wijn uit Hongarije
"Vinum regnum, rex vinorum", oftewel “wijn der koningen, koning der wijnen”. Zo zou Lodewijk XIV de aszú-wijn uit Tokaj hebben omschreven die hem werd geserveerd. Tokaj, genoemd naar de gelijknamige stad en regio, is een Hongaarse zoete wijn gemaakt van door botrytis aangetaste druiven en is in verschillende stijlen verkrijgbaar. We duiken samen in deze historische wijn die het verdient om herontdekt te worden.
Een atypische wijngaard in Midden-Europa
De eerste sporen van tokaj dateren uit het jaar 900. En hoewel tokaj een parel is in de Hongaarse wijnbouw, had de regio tijdens de communistische periode in minder dan een halve eeuw bijna haar wijnbouwkundig erfgoed verloren. Pas na de privatisering van de staatslandbouwbedrijven in de jaren 1990 kon de regio uit haar as herrijzen.
Deze regio van 5.500 ha in het noordoosten van Hongarije, die zelfs in het officiële Hongaarse volkslied wordt bezongen, bestaat grotendeels uit uitgedoofde vulkanen. Die geven de streek een typische bodem van ryoliet, löss en kalksteen. Gelegen aan de uitlopers van het Zemplén-gebergte (Karpaten), waaraan het zijn microklimaat dankt, en de samenvloeiing van de rivieren Bodrog en Tisza (een van de belangrijkste zijrivieren van de Donau), werd deze uitzonderlijke regio in 2002 opgenomen als Unesco-werelderfgoed.
Botrytis, die ‘edele rot’
De geografische ligging van Tokaj maakt het gebied van nature geschikt voor de ontwikkeling van botrytis. Ook wel edelrot genoemd, is de botrytis cinerea een schimmel die de druiven uitdroogt en hun suiker- en aromaconcentratie daardoor verhoogt. Om zich te kunnen ontwikkelen, heeft de schimmel bepaalde druivensoorten en specifieke klimatologische omstandigheden nodig: ochtendmist en zonnige middagen, bij voorkeur met een licht briesje. Het evenwicht is kwetsbaar, want edelrot kan zeer snel overgaan in grijsrot, wat het einde van de tros betekent.
Een diversiteit aan druivensoorten …
Tokaj mag van 6 druivensoorten gemaakt worden. De ster is ongetwijfeld de zeer dominante furmint, waarvan de mooie natuurlijke zuurgraad de zoetheid in evenwicht brengt. Daarbij komen nog hárslevelű, sárgamuskotály (of muscat à petits grains), zéta, en in mindere mate kövérszőlő en kabar.
… en stijlen
Het palet van tokaj-wijnen is heel breed. Terwijl mousserende wijnen of droge witte wijnen niet per se uitleg nodig hebben, is dat bij andere termen zoals szamorodni, aszú of puttonyos wellicht wel het geval.
Zowel szamorodni als aszú zijn zoete wijnen, maar verschillen wat betreft oogst, vinificatie en stijl. De druiven voor de szamorodni worden in hele trossen geplukt, met zowel gezonde als door botrytis aangetaste druiven. De druiven voor de aszú worden druif voor druif geplukt. Tijdens de vinificatie worden de szamorodni-druiven direct vóór de gisting geperst (net als bij sauternes). De aszú-druiven worden in grote vaten gedaan voordat ze worden toegevoegd aan een gistende most of aan een jonge wijn. Als het neusje van de zalm van de regio vertonen de aszú tokaj-wijnen daardoor meer concentratie, rijkdom en complexiteit dan de lichtere szamorodni.
De term puttonyos op de etiketten geeft de suikerconcentratie aan. Vroeger werden de druiven geplukt in ‘puttony’, houten manden van ongeveer 27 liter. Vervolgens werden tussen de 3 en 6 puttony aszú-druiven in een bak gegoten en met de voet geperst, terwijl er een vat most of wijn van hetzelfde oogstjaar aan werd toegevoegd. Het aantal puttonyos van een aszú-wijn kwam overeen met het aantal houten manden met aszú-druiven dat werd gebruikt. Hoewel er tegenwoordig geen manden meer worden gebruikt, is het puttonyos-systeem wel behouden gebleven.
Featured product title
Showcase your featured product here. Emphasize its unique features and benefits, and why it's a must-have for your customers.